Gehoorverlies op het werk is meer dan een kwestie van horen. Het raakt hoe je meedoet, hoeveel energie het kost, en wat je aan het einde van de dag nog over hebt. Voor dat geheel was er geen model. Dit is het.
Het model is ontwikkeld op basis van meer dan honderd werkgerichte trajecten met professionals met gehoorverlies. Het vult een plek die in de bestaande zorg- en arbopraktijk open lag: de samenhang tussen techniek, communicatie en energie. Bekeken vanuit de professional zelf.
Voordat er naar techniek, communicatie of belasting wordt gekeken, begint het altijd bij de persoon. Wie is deze professional? Wat draagt hij of zij mee? Hoe en wanneer is gehoorverlies onderdeel geworden van het werk en het leven?
Gehoorverlies raakt hoe iemand functioneert, hoe iemand zichzelf ziet, en hoeveel energie dagelijks opgaat aan compenseren. Het stopt niet bij de werkdag. Het beïnvloedt ook de tijd na het werk: in de avond, in relaties, in wat iemand thuis niet meer geeft omdat er weinig energie meer is. Psychosociale klachten als vermoeidheid, onzekerheid of eenzaamheid horen daar vaak bij. Mensen ontwikkelen copingstrategieën die jarenlang hebben geholpen maar inmiddels te veel kosten. Vaak zonder dat er inzicht is in de impact van het eigen gehoorverlies en de mogelijkheden die te verminderen.
Zonder inzicht in die laag ontbreekt het fundament waarop techniek, communicatie en energie kunnen landen.
Techniek en hooroplossingen Hoortechniek die aansluit op hoe het werk er werkelijk uitziet, niet alleen op het audiogram. Want techniek die niet past kost energie in plaats van die te sparen. De vertaalslag van de techniek naar de dagelijkse praktijk als de vergadering, het overleg, de drukke werkplek: dat is een ander vak. En dat vak wordt zelden gedaan.
Communicatie en interactie met je omgeving Goed communiceren met gehoorverlies begint van binnenuit. Weten wat je nodig hebt. Dat onder woorden kunnen brengen. Grenzen helder kunnen aangeven. De omgeving is vaak niet onwillig, die weet simpelweg niet hoe. Als de professional kan zeggen wat werkt, geeft dat iedereen om hem heen houvast. Communicatie kost minder als je niet hoeft te raden én niet hoeft uit te leggen.
Belasting en herstel (energie) Luisteren bij gehoorverlies is onzichtbaar zwaar werk. Horen, concentreren, interpreteren, compenseren: het kost voortdurend energie terwijl niemand het ziet. Elke interactie met de omgeving vraagt extra inspanning. Signalen van overbelasting eerder herkennen, de dag zo inrichten dat functioneren haalbaar blijft, herstelmomenten inbouwen als voorwaarde in plaats van als luxe. Niet minder doen, maar slimmer verdelen, op een manier die volgehouden kan worden.
De drie domeinen versterken elkaar voortdurend: techniek die aansluit ondersteunt communicatie, goede communicatie vermindert belasting, en bewust omgaan met belasting en herstel (energie) vergroot de draagkracht voor beide. Wanneer de drie niet op elkaar zijn afgestemd, ontstaat een mismatch die zich uit in oplopende vermoeidheid, vermijdingsgedrag of stagnerende re-integratie. Ook als de techniek goed is ingesteld.
Het model is een cirkel. Die heeft geen begin en geen einde. Er is geen volgorde die voor iedereen geldt. De begeleiding gaat naar wat de persoon op dat moment nodig heeft. Soms begint dat bij belasting en herstel, soms bij communicatie, soms bij een technische oplossing die nooit goed is vertaald naar de werksituatie.
De beweging is doorlopend, met de persoon als middelpunt.
Geen eindpunt, omdat de werkelijkheid er geen heeft
Werken met gehoorverlies vraagt voortdurend aandacht. Niet omdat het niet goed gaat, maar omdat de situatie blijft veranderen. De werkomgeving verandert. De functie verandert. Het gehoorverlies zelf verandert, met de jaren. Wat op je 38e werkte, vraagt op je 52e misschien een andere aanpak.
Mensen komen in begeleiding op heel verschillende momenten. Nog volledig aan het werk, maar het gaat stroever dan een jaar geleden. Al uitgevallen, en op zoek naar hoe het anders kan. Of midden in een re-integratietraject, met een werkgever die vragen stelt die ze zelf ook nog niet kunnen beantwoorden.
Elk vertrekpunt is anders. Maar wat mensen meenemen uit de begeleiding is steeds hetzelfde: ze weten wat er werkelijk speelt, ze kunnen het uitspreken, en ze weten wat ze nodig hebben als het opnieuw schuurt. Dat is geen eindpunt. Dat is een andere positie.
Geen opgelost probleem. Wel een sterkere basis.
Er zijn modellen die beschrijven hoe mensen horen. Er zijn kaders voor werkgevers over inclusie. Er zijn richtlijnen voor bedrijfsartsen die diagnostisch in kaart brengen wat er speelt.
Wat er niet was, is een begeleidingsmodel vanuit de professional zelf. Dat de samenhang beschrijft tussen wie iemand is, hoe de techniek aansluit, hoe gesprekken verlopen, en hoeveel energie het kost om mee te blijven doen op het werk.
The Functioning at Work Circle vult die plek. Het is complementair aan wat audiologen, audiciens en bedrijfsartsen doen. Het begint waar hun werk ophoudt.
Meer dan honderd professionals gingen je voor. Hun ervaringen vormen de basis van dit model en bevestigen keer op keer hetzelfde: het verschil zit niet in harder werken, maar in begrijpen wat er werkelijk speelt.
Verankering in bestaande kaders
De Nederlandse Vereniging voor Arbeids- en Bedrijfsgeneeskunde (NVAB) hanteert in haar Richtlijn Slechthorendheid en tinnitus voor bedrijfsartsen (2020) het ICF-model als diagnostisch kader: de Internationale Classificatie van het Functioneren, Beperkingen en Gezondheid, ontwikkeld door de Wereldgezondheidsorganisatie. Het ICF beschrijft gehoorverlies op het niveau van functies en anatomische eigenschappen. Maar de consequenties voor activiteiten en participatie op het werk zijn dynamisch. Ze worden bepaald door persoonlijke factoren, omgevingsfactoren en copingstrategieën die in de loop van een loopbaan veranderen.
Precies op dat snijvlak -tussen diagnose en dagelijks functioneren op het werk- ligt de plek die in de reguliere hoorzorg en arbopraktijk te vaak onbezet blijft. The Functioning at Work Circle sluit aan op wat de NVAB-richtlijn aanwijst als interventie op het niveau van persoonlijke factoren en participatie.
De Europese context
De European Federation of Hard of Hearing People (EFHOH) is de Europese koepelorganisatie die mensen met gehoorverlies vertegenwoordigt in meer dan twintig landen. In haar Hearing Loss Inclusive Employment Toolkit (2026) documenteert EFHOH dat 59 miljoen Europeanen leven met gehoorverlies en dat hun arbeidsparticipatie structureel achterblijft. Slechts 45% van de mensen die gehoorverlies ontwikkelen tijdens hun loopbaan behoudt hun baan. 60% rapporteert angst- of depressieklachten.
De toolkit constateert ook dat beschikbare werkgerichte ondersteuning bij de meeste werknemers met gehoorverlies volledig onbekend is: meer dan de helft had nooit informatie ontvangen over mogelijke aanpassingen op het werk. Slechts 9% had die informatie gekregen van de eigen audioloog.
Werkgeversgerichte toolkits en inclusiekaders beschrijven wat organisaties kunnen doen. Wat structureel ontbreekt is het perspectief van de professional zelf: hoe die weet wat hij nodig heeft, hoe die het uitspreekt, en hoe die het volhoudt als de situatie verandert. Dat is wat dit model biedt.
Bronnen
Nederlandse Vereniging voor Arbeids- en Bedrijfsgeneeskunde (NVAB). Richtlijn Slechthorendheid en tinnitus. 2020. Het ICF-model (Internationale Classificatie van het Functioneren, Beperkingen en Gezondheid) is ontwikkeld door de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) en vormt het diagnostisch kader in deze richtlijn.
European Federation of Hard of Hearing People (EFHOH). Hearing Loss Inclusive Employment Toolkit. 2026. EFHOH is de Europese koepelorganisatie voor mensen met gehoorverlies, actief in meer dan twintig landen. efhoh.org
Het model richt zich bewust op de professional, niet op de organisatie. Niet omdat de werkomgeving er niet toe doet, maar omdat blijvende verandering van binnenuit komt. Een professional die weet wat hij nodig heeft, die het kan uitspreken en die zijn werk slimmer kan inrichten, zet zijn omgeving vanzelf in beweging. De kracht van dit model zit in die focus.
The Functioning at Work Circle is de basis van de werkgerichte begeleidingstrajecten van professionals met gehoorverlies. En van de lezingen en trainingen van Anke Heij voor professionals in de hoorzorg, arbozorg en HR.
Niet een oplossing voor gehoorverlies. Wel een fundament om er mee te werken, op een manier die volgehouden kan worden.
© Anke Heij, 2026. The Functioning at Work Circle is een door Anke Heij ontwikkeld model voor werkgerichte begeleiding bij gehoorverlies. Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze publicatie mag worden overgenomen, verveelvoudigd of openbaar gemaakt zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de Anke Heij.
