Afgelopen vrijdag mocht ik naar het Audiologisch Centrum, waar eerst met piepjes mijn gehoor gemeten werd. Aansluitend mocht ik woordjes nazeggen. Een lang verhaal kort: in minder dan 2 jaar verloor ik 15 decibel op rechts en nam de vervorming van het geluid enorm toe. Geen chocola van te maken. Links bleef in decibellen gelijk, maar mijn hersenen lijken klanken minder makkelijk naar woorden om te zetten. Het kost meer energie.

Omgaan met rouw

Omgaan met rouw. Met ongemak. We kennen het allemaal wel. Toch hebben we het er weinig over. Dat is de reden dat ik -na enige aarzeling- mijn persoonlijke verhaal in de mail zet. Omdat ik denk dat woorden geven ook voor anderen kan bijdragen.

Als je gehoorverlies hebt, heb je er op allerlei manieren mee te maken. Als je een gesprek niet kunt volgen, kan dat raken. Als je graag naar het café wilt en verstaan is daar beroerd, kan je verdriet voelen. Als je graag mee wilt doen met… vul maar in.

Als je gehoorverlies toeneemt, moet je opnieuw bijstellen

Als je gehoorverlies steeds een beetje meer wordt, moet je telkens opnieuw bijstellen. Angst voor de toekomst. Voor je baan. Hoe leuk je als partner, ouder of vriend bent. Of je later nog wel mee kan doen. Of…. Elke achteruitgang vraagt tijd om aan te wennen. Letterlijk, omdat verstaan anders gaat en je hersenen moeten wennen. Het geluid van mijn nieuw ingestelde hoortoestellen klinkt alsof er een ghettoblaster geluid in mijn oren blaast. Het maakt mijn hoofd moe. Ook omdat er ineens een blik rouw opengetrokken kan worden, dat je in heel je lijf voelt.

Mijn weekend bestaat uit meebewegen. Uit voelen wat het me doet dat ik weer minder hoor. De angst die het geeft, het verdriet. De moeite het toe te laten zoals het is. De toestemming die ik mezelf geef wel toe te laten, omdat ik weet dat het uiteindelijk ruimte geeft.

Inmiddels heb ik zoveel te maken gehad met rouw, dat ik weet wat me helpt

Praten met mensen die me snappen. Die zelf veel ervaring hebben met rouw. Lezen, hangen, wandelen, uithuilen. Alles in mijn tempo. Stilte opzoeken. Alleen. Genieten van thee, het frisse lentegroen in het bos en van mijn eigen ritme. Schrijven.

Na twee dagen voel ik ineens weer een sprankje zin om te ontdekken. Hoe ik het doe met mijn nieuwe gehoor. Hoe ik mezelf herinner aan de mindset die helpt. Ik lees teksten van Edith Eger en Joyce de Ruiter: ik kan geen slachtoffer zijn van de situatie. Alleen van mijn eigen houding. Het zet mijn gedachten weer een helpende kant op. Een nieuwe situatie vraagt om nieuwe creativiteit. Die heb ik genoeg.

Mijn gehoorverlies is niet alleen maar stom. Een klant bericht: ‘Ergens is het ook een geschenk voor mensen wat jij nu dankzij je gehoorverlies bent gaan doen.’

Mijn plotselinge gehoorverlies vijf-en-half jaar geleden bracht me mijn huidige werk. Dat ik met veel plezier doe. Mijn ervaringen helpen me mijn werk nog beter te doen.

R. volgt een persoonlijk begeleidingstraject op maat en berichtte me: ‘Had ik je al gezegd dat je een dijk van een coach bent? Ergens is het ook een geschenk voor mensen wat jij nu dankzij je gehoorverlies bent gaan doen.’

De vrijheid om te kiezen

Ik kijk nog eens naar de tekst die boven mijn bureau hangt: ‘Een van de grootste vrijheden is hoe we op dingen reageren.’ Ik heb een keuze. De keuze hoe ik om wil gaan met wat mij overkomt.

Ik pak een kop thee. Geniet van de warmte. Voel een traan lopen. En besluit deze mail te maken. Omdat mijn verhaal het verhaal van velen is. Uniek, en toch zoveel overeenkomsten. In de hoop dat het anderen brengt.

Het brengt anderen ook

Kort nadat ik dit verhaal deelde in Mogelijkheden, mijn tweewekelijkse mail, kreeg ik een reactie:

Dank je wel voor je openheid en heel mooi hoe je woorden kan geven aan dit stille verdriet. Het is heel herkenbaar voor mij en het is fijn om dan een lotgenoot te weten.

Al met al is het een eenzaam proces wat veel heftige emoties kan oproepen zoals verdriet, boosheid, verzet, spanning, onmacht. Het kost veel energie en inspanning om er maar weer het beste van te maken. Het blijft elke keer een kunst om een aardig mens te blijven voor mezelf en mijn omgeving.

Heel veel dank voor het delen van jouw ervaringen.

Mijn ervaringen maken gebruik ik om voor anderen bij te dragen

Mijn ervaringen neem ik mee in mijn werk. Ik deel ze, omdat ik het bereik heb het verschil te maken voor anderen. Ik help mensen die slechthorend zijn te om de impact ervan te minimaliseren. Voluit te leven met hun slechthorendheid, thuis en op het werk.

Ook ik heb af en toe stil te staan. Mijn gehoor is weer minder. Ik maak er het mooiste van dat ik kan.

Herken je dit? Stuur me gerust een bericht, dan kijk ik of en hoe ik je verder kan helpen.

Het bericht Over minder gaan horen en rouw: ik hoor weer minder… verscheen eerst op Kunst van het Mogelijke.

Zie jij ook weleens het woord ‘hoorcoach’ langskomen en vraag je je af wat dat is? Een hoorcoach heeft zich gespecialiseerd in coaching in omgaan met problemen die ontstaan door minder horen, zoals doofheid of slechthorendheid. Het uitgangspunt is telkens: wat kun je doen en hoe? Hoe kan het wél?

Waarvoor zet je een hoorcoach in?

Je zet zo’n coach in als je door je slechthorendheid of doofheid problemen ervaart in goed functioneren en samenwerken. Je loopt thuis tegen de gevolgen van je gehoorverlies aan en/of op je werk. Dat geeft stress en onzekerheid. Je wilt ontdekken welke mogelijkheden er zijn om met je slechthorendheid of doofheid makkelijker te leven en/of te werken. Een goede coach bespaart je veel tijd, moeite en pijn in je weg vinden in je leven en werken met gehoorverlies. Zo ontstaat er bij jou in korte tijd meer rust, ontspanning en vertrouwen. Je weet welke mogelijkheden er zijn en kunt zo keuzes maken die bij jou passen.

Mensen met gehoorproblemen zijn vaker moe, zonder dat ze doorhebben dat hun gehoorverlies daar de oorzaak van is. Die vermoeidheid ontstaat door de extra luisterinspanning. Dat is de moeite die je moet doen om van horen naar verstaan te komen. Als duidelijk is dat oververmoeidheid door doofheid of slechthorendheid komt, kun je samen met een coach voor doven en slechthorenden kijken naar manieren om goed te functioneren en samen te werken die minder luisterinspanning kosten en je leert anders balanceren met je energie.

Wat doet een goede hoorcoach?

Een coach bij gehoorverlies kan je wijzen op hulpmiddelen voor jouw situatie en helpen met het verbeteren van je werkplek, bijvoorbeeld met geluidspanelen, staat in de Volkskrant.

Er is nergens vastgelegd wat een coach bij gehoorverlies doet. De enige overeenkomst tussen hoorcoaches is dat ze coachen in omgaan met gehoorverlies. Het is daarom lastig om een coach te vinden die gespecialiseerd is in slechthorendheid of doofheid, waarvan je vooraf weet dat die echt kan bieden wat jij nodig hebt.

Dat betekent dat een coach bij slechthorendheid of doofheid met je meedenkt over hoe de problemen die jij in je dagelijks leven thuis en/of op je werk ervaart door je doofheid of slechthorendheid verminderd of zelfs opgelost kunnen worden.

Dat kan door samen te praten over hoe je dingen anders kunt aanpakken. Door jou te begeleiden naar het krijgen van techniek die jou helpt en je ook leert hoe je optimaal met die techniek omgaat. Ook kan een goede hoorcoach met jou meekijken op je werkplek en daar advies geven. En is er aandacht voor leven met gevoelens van rouw en verlies, door de dagelijkse gevolgen die je ervaart doordat je minder hoort. Je doet het samen.

Hoe is een hoorcoach opgeleid?

Er is geen opleiding voor hoorcoaches. Er zijn ook geen eisen waaraan een coach voor slechthorenden of doven moet voldoen om zichzelf zo te noemen. Vaak zijn deze coaches ervaringsdeskundig en starten ze van daaruit met hun werk. Dat betekent dat de kennis en ervaring per persoon nogal wisselt: je kunt niet anderen niet verder begeleiden dan de kennis en vaardigheden die je zelf als coach hebt.

Er zijn hoorcoaches die geen trainingen gevolgd hebben. Er zijn er die een tweedaagse training hebben gevolgd over gehoorverlies op de werkvloer. Een aantal van hen komt samen voor kennisuitwisseling en scholing en weten elkaar te vinden bij vragen. Sommigen hebben een diploma van een beroepsopleiding tot coach of een ander beroep waarin ze mensen begeleiden en coachen. Anderen niet. Vraag aan een coach bij gehoorverlies voordat je die inzet wat zijn, haar of diens achtergrond is en of de coach samenwerkt met andere professionals in de hoorzorg.

Hoe vind je een goede hoorcoach?

Er is -voor zover mij bekend- nergens een lijst met namen beschikbaar. Via Google komt er een aantal coaches bij gehoorverlies omhoog. Vraag in je netwerk of bij professionals in de hoorzorg of zij een hoorcoach kennen die ze je adviseren.

Wie betaalt een hoorcoach?

Je betaalt een coach die gespecialiseerd is in slechthorendheid of doofheid vaak zelf. Ook vanuit de werkgever zijn soms potjes beschikbaar waaruit deze begeleiding betaald kan worden.

Anke Heij als hoorcoach

Vanuit mijn bedrijf ‘Kunst van het Mogelijke’ bied ik coaching, training en advies bij gehoorverlies aan. Ik begeleid mensen naar goed leven en werken. Mijn hoorcoachtraject ‘Ontspannen leven en werken met gehoorverlies’ is daar een onderdeel van.

Toen ik eind 2018 zelf plotseling slechthorend werd, moest ik mijn leven opnieuw ontdekken. Ik raakte de mogelijkheid kwijt mijn vak als tolk Gebarentaal uit te oefenen. Nadat ik mezelf weer enigszins bij elkaar geraapt had, besloot ik supergoed te worden in leven met gehoorverlies. Alles te leren dat ik me verder kon helpen om met meer rust, vertrouwen en ontspanning te leven en werken. Dat vond ik mezelf verplicht aan mij én aan mijn partner en wie me verder lief zijn.

Dat betekende dat ik een tweedaagse hoorcoachcursus volgde, ik alles las wat los en vast zat over techniek en mogelijkheden, daarover met professionals in gesprek ging en zelf regelde wat mij het beste hielp en ondersteunde. Ik ging aan het werk als communicatietrainer binnen gezinnen waar gehoorverlies speelt. Bij alles wat me verwonderde en waar ik vragen over had, zocht ik dat uit. Dat leverde voor mijzelf veel op, ook anderen hebben daar nu profijt van. De vaardigheden kon ik combineren met mijn ervaring als post-HBO gediplomeerd lifecoach (Atma Instituut). Externe bedrijven huren mij nu in, bijvoorbeeld Adviesbureau PlanPlan voor werkplekonderzoek en -advies en begeleidingstrajecten op de werkvloer en GGMD voor doven en slechthorenden als communicatietrainer bij gezinnen thuis.

Met bijna 20 jaar professionele werkervaring met gehoorverlies, als horende en later als slechthorende, kijk ik vanuit een unieke en brede achtergrond. Ook werk ik samen met andere professionals om te overleggen, kennis uit te wisselen en blijf ik mezelf ontwikkelen als hoorcoach. Samen met andere coaches bij gehoorverlies doe ik aan kennisuitwisseling en scholing en we weten elkaar te vinden bij vragen. En elke dag leer ik bij wat ik bij kan leren, voor mezelf en mijn functioneren. Daaruit deel ik graag met anderen, zodat zij er ook hun voordeel mee doen. Dat betekent dat ik vragen vanuit meerdere invalshoeken bekijk en zo bijdraag aan antwoorden waar je écht mee verder kunt.

Wil je meer lezen over mijn achtergrond, kijk dan eens op LinkedIn.

Wat anderen zeggen over werken met Anke Heij

Twijfel je of ik voor je kan bijdragen? Allereerst kun je hier lezen wat anderen zeggen over werken met mij in het traject ‘Ontspannen leven en werken met’ gehoorverlies.

Gratis sessie inplannen?

Heb je vragen over dingen die jij doet in je leven en werken met je gehoorverlies of zou je meer willen weten, plan dan een gratis online sessie in. Dan spreken we elkaar 30 minuten een-op-een en ga je in ieder geval al met drie tips verder. Samen werken aan meer rust, ontspanning en vertrouwen. Ben jij er klaar voor?

Het bericht Wat is een hoorcoach en waarvoor zet je een hoorcoach in? verscheen eerst op Kunst van het Mogelijke.

‘Na een werkdag lukt het me net om te koken. Daarna val ik eerst in slaap. Ruim een uur, soms twee. Dan kan ik de avond weer aan. Ik werk 32 uur, in een communicatief beroep. Al die uren àànstaan. Hoe hou ik dit in hemelsnaam nog 15 jaar vol?’ 

‘Ik ben de hele dag aan het communiceren, op mijn werk vaak in rumoer. Je kent het wel: kantoortuin. Overleggen, bellen. Alert zijn of een collega iets tegen me zegt. Ik ben zo moe. Ik heb gehoorverlies. Zou dat iets met elkaar te maken kunnen hebben?’

Zomaar twee voorbeelden van vermoeidheid, die mensen die minder horen me vertellen. En toch word de link vaak niet gelegd. Tussen luisterinspanning en voortdurend alert zijn en je moe voelen. 

Het draait om luisterinspanning

Het draait om luisterinspanning. Luisterinspanning is de moeite die je hersenen moeten doen om van horen naar verstaan te komen. Uit een onderzoek van Sophia Kramer, zij is neuropsycholoog, blijkt dat de inspanning bij wie minder hoort altijd groter is dan bij wie goed hoort, ook in een rustige omgeving. Wil je meer weten, google dan eens op ‘pupilgrootte weerspiegelt luisterinspanning’ en ‘Sophia Kramer’.

Invloed op luisterinspanning

Er zijn heel veel dingen die invloed kunnen hebben op de luisterinspanning. Denk bijvoorbeeld aan hoeveel omgevingsgeluid er is, de akoestiek van een ruimte, maar ook hoe fit je je voelt, de snelheid van de spreker en het volume waarmee iemand praat. 

Als je de link met minder horen niet legt, blijft de vermoeidheid iets onverklaarbaars. Als ik wat uitleg over luisterinspanning, krijg ik meer dan eens de reactie: ‘dat had ik jaren eerder willen weten, dan had ik wat kunnen doen om te voorkomen dat ik me vaak zo moe voel. Ik dacht dat er iets mis met me was.’

Het begint bij bewustwording

Eén van de dingen die in mijn hoorcoachtrajecten aan bod komt is bewustwording. Als die bewustwording er is, kunnnen we het hebben over oplossingen die bijdragen aan een andere balans.

Kun je korte pauzes houden in je dag, al is het maar door een klas even zelfstandig aan het werk te zetten of wat langer naar de wc te gaan? Kun je je agenda verdelen in rode, oranje en groene activiteiten?

Wat kost meer en wat minder energie?

Rood: kost veel energie, extra hersteltijd nodig.

Oranje: kost wat energie, hersteltijd nodig.

Groen: levert energie op.

Onlangs ging ik naar een groot evenement waar ik heel graag bij wilde zijn. Dat stond als heel dik rood gemarkeerd in mijn agenda. Dan is erna mijn agenda de dag erna leger en slaap ik letterlijk bij. Soms slaap ik twee dagen bij.

En dan kom je allerlei gedachten in jezelf tegen

Natuurlijk lukt dat niet altijd, de tijd nemen voor herstel, ook bij mij niet. En toch helpt het hier over na te denken. Je komt dan mogelijk allerlei gedachten tegen. Wat vindt mijn werkgever hiervan? Kan dit wel? Wat als ik mijn baan kwijtraak? Doe ik dan nog wel mee als ik rekening ga houden met mijn energiebalans? Of iets als: ik ben een grote kneus als ik zoveel hersteltijd nodig heb, dus daar ga ik geen rekening mee houden.

Alles begint bij bewustwording. Van daaruit ontstaan nieuwe keuzemogelijkheden. Er kan vaak veel meer dan vooraf gedacht wordt, ook op het werk.    

Hou jij in je agenda rekening met hoeveel energie iets kost?

Heb jij weleens nagedacht over luisterinspanning? Hou je er rekening mee in je hoe jij je agenda indeelt? 

Herken je dit? Stuur me gerust een bericht, dan kijk ik of en hoe ik je verder kan helpen.

Het bericht Slechthorend en vermoeidheid: over luisterinspanning verscheen eerst op Kunst van het Mogelijke.

Doenja vertelt dat ze zo moe is. En dat dat steeds erger lijkt te worden. Misschien werkt ze te hard. Of is haar ijzer te laag. Of gaat ze richting de overgang. Of… Ze vraagt zich af of het iets met haar gehoorverlies te maken kan hebben. Ze is na haar werk vaak zo moe, dat ze thuis tot niets meer komt. Dat ze geen energie meer heeft voor op stap met haar vriendinnen en belangstellend aan haar lief vragen hoe het gaat.

Iedereen is weleens moe. Luisterinspanning? Wat is dat?

Maar ja, iedereen is weleens moe. Toch houdt het haar bezig. Gehoorverlies en vermoeidheid. Zou het?
Als ik haar vertel dat een hoogleraar en neuropsycholoog – Sophia Kramer heet ze- onderzoek heeft gedaan naar de moeite die het mensen met gehoorverlies kost om te luisteren, wordt Doenja stil. Sophia Kramer zegt dat je niet alleen moet testen hoe goed (of slecht) iemand kan horen, maar ook onderzoeken hoeveel moeite hij daarvoor moet doen. Zij heeft onderzocht dat mensen met gehoorverlies altijd meer moeite hebben om van horen naar verstaan te komen, ook in een rustige omgeving. Dat noem je luisterinspanning. Dus ook als je je lief of collega’s wel kunt verstaan, kost dat meer energie dan voor iemand die goed hoort.

Korte luisterpauzes nemen, waarvoor eigenlijk, vraagt Doenja zich af?

Doenja kijkt me wat geschrokken en nadenkend aan. Ze vertelt vaak moe te zijn na vergaderingen, na gesprekjes met bewoners in de huiskamer waar de ventilator vaak aanstaat en eigenlijk ook wel thuis na gesprekken aan tafel. Als ik haar vraag of ze weleens pauzes neemt in het luisteren, reageert ze verbaasd. Pauzes? Waarvoor dan?

Afwisseling in taken helpt fitter te blijven

Ik vertel haar dat ze in een vergadering misschien kan afspreken dat ze na elk half uur er even 5 minuten uitloopt. Misschien op haar werk wat vaker tussendoor even naar de wc te lopen om niet te hoeven luisteren. Of misschien wat afwisseling in taken kan krijgen. Misschien is er een collega die blij is als Doenja een beetje administratie kan overnemen. We sparren samen over wat Doenja de komende tijd wil proberen om te kijken of regelmatige mini-pauzes verspreid over de dag haar helpen.

Mini-pauzes, dat kan toch niet, zegt het stemmetje in Doenja’s hoofd

Als we elkaar weer spreken, vertelt ze dat ze erg moet wennen aan die mini-pauzes. Stemmetjes in haar hoofd: ‘dat kan zomaar niet. Wat denken anderen ervan? Ik moet het zonder kunnen.‘

Toch probeert ze het en heeft ze meer energie. Net als haar horende collega die de korte pauzes ook fijn vindt

Toch heeft ze geoefend en merkt ze dat ze wat minder moe is. Ze vertelt verbaasd dat een collega aangaf die korte vergaderpauzes fijn te vinden en dat die collega zo ook energie bespaarde.

Door kleine handigheidjes in te passen in je dag, ontstaat er een andere balans

Door kleine handigheidjes in te passen in je dag, ontstaat er een andere balans. Af en toe een paar minuten oog- en orenpauzes (‘luisterpauzes’) nemen, zorgt voor extra energie. En soms ook tijd te nemen om mee te bewegen in wat is, om even bij te komen.

Doenja heeft ’s avonds weer meer energie, ook voor haar lief

Doenja geeft aan dat ze ’s avonds weer energie heeft om met haar lief hun dag te delen en samen een blokje om te lopen.

Herken je dit? Stuur me gerust een bericht, dan kijk ik of en hoe ik je verder kan helpen.

Het bericht Horen is meer dan luisteren… verscheen eerst op Kunst van het Mogelijke.

‘Ik baal ervan. Mijn partner zeurt steeds maar aan mijn hoofd dat hij voor mij moet herhalen wat hij zegt. Maar iedereen verstaat het toch weleens niet?’ Janske kijkt me boos aan. Ik ben op een verjaarsfeestje en Janske en ik staan samen in de tuin te praten. In de rozenhoek is het vrij rustig en kunnen we elkaar goed verstaan. Toen ik Janske vroeg om vanwege mijn gehoorverlies op een rustige plek te praten, liep ze mee en bleef ze vertellen. Over de irritaties thuis, haar frustratie, over het niet willen weten dat ze gehoorverlies heeft.

Ze vraagt of ik hoorapparaten heb. Die zijn toch alleen voor oude mensen?

Opeens valt ze stil. ‘Heb jij eigenlijk gehoorapparaten?’ vraagt ze, terwijl ze mijn oren lijkt te zoeken onder mijn krullenbos. Als ik mijn apparaten aan haar laat zien, zegt ze: ‘Die zijn groot! En je bent nog niet eens oud??!!’ Als ik -misschien niet helemaal tactisch- in de lach schiet, zegt ze: ‘Hoorapparaten zijn voor oude mensen. Loop jij daarmee?’

Ik leg haar uit dat met hoorapparaten makkelijker communiceer

Ik leg haar uit wat ze mij opleveren. Mijn partner is er blij mee, hij hoeft minder vaak te herhalen wat hij zegt. Ik hoef minder vaak te raden (en de plank nog weleens mis te slaan in mijn antwoord) en het kost me minder energie dan luisteren zonder apparaten. Ik vraag Janske naar de communicatie op haar werk en met haar vrienden. Ook daar vraagt ze vaak om herhaling, zegt ze.

Janske verstaat met hoorapparaten haar partner en collega’s beter

Een paar maanden later kom ik haar weer tegen. Ze is -met tegenzin- naar een audicien gegaan, eentje over wie ze goede verhalen had gehoord. Met toestellen was het wennen, omdat stemmen en andere geluiden anders klonken. Toch is ze blij, zegt Janske, want ze verstaat haar partner weer makkelijker. Ook op het werk gaat de communicatie beter. En ze heeft meer energie.

Ze beseft nu pas hoeveel ze minder hoorde

Ze beseft nu pas hoeveel minder ze hoorde. Wel blijft het wennen aan de toestellen achter haar oren, mooi is anders voor haar. Het geeft haar rust, beter verstaan.

Goede communicatie is goud waard

Als we elkaar spreken is het warme, zomerse dag. Ze strijkt haar haar achter haar oor, het hoortoestel is duidelijk zichtbaar. We lachen er samen om: twee vrouwen die nog láng niet oud zijn, maar wie het niet meer uitmaakt of anderen hun hoortoestellen zien. Want gehoorverlies is lang niet altijd een kwestie van leeftijd. En juist als je nog volop in het leven staat, is het veel belangrijker om zo goed mogelijk te kunnen horen dan wat anderen kunnen denken over dat ding achter je oor!’

Janske heeft geen idee wat er allemaal kan in de communicatie thuis en op haar werk en wil graag dat ik met haar meedenk

Ik bied haar aan mee te denken over de communicatie thuis en op haar werk, om te kijken of er meer mogelijk is wat haar helpt. Ze kijkt me opgelucht aan: ‘Wil je dat? Ik heb echt geen idee wat er allemaal kan, maar ik loop wel tegen een aantal dingen aan.’ 

Herken je dit? Stuur me gerust een bericht, dan kijk ik of en hoe ik je verder kan helpen.

Het bericht ‘Gehoorverlies is iets van oude mensen…’ verscheen eerst op Kunst van het Mogelijke.